اشك آیت‏الله جوادی آملی

«حضرت آیت‏الله جوادی آملی» در درس تفسیر امروز خود، به یكی از شبهات جدید وهابیت درباره مصائب حضرت فاطمه زهرا ـ علیها السلام ـ پرداختند، و بر مظلومیت ایشان اشك ریختند.

به گزارش «سلام شیعه» به نقل از ابنا ـ درس تفسیر آیت‏الله جوادی آملی امروز یكشنبه 12/7/1388 حال و هوایی دیگر داشت.

ایشان كه در این درس به آیه 6 سوره مباركه مریم (یرِثُنی و یرِثُ من آل یعقوب) رسیده‏ بودند این آیه را یكی از پاسخ‏های حضرت زهرا ـ علیها السلام ـ به غاصبان فدك برشمردند و در ضمن آن، به شبهه‏ای قدیمی كه بتازگی درباره از سوی برخی وهابیون افراطی مطرح شده است پاسخ گفتند.

اخیراً «عثمان الخمیس» روحانی بشدت افراطی وهابی، در برنامه خود در "شبكه ماهواره‏ای الصفا" به حدیث جعلی «نحن معاشر الانبیاء لانورّث ، ما تركناه صدقة» استناد كرده و فدك را حق حضرت فاطمه زهرا ـ علیها السلام ـ ندانست. وی در این برنامه‏ها به زعم خود تلاش كرد تا با دلایل متعدد ثابت كند كه منظور آیات قرآن از ارثی كه انبیاء باقی گذاشتند تنها "علم و نبوت" است.

در پاسخ به این اظهارات بی‏پایه، مفسّر و متأله بزرگ معاصر، آیت‏الله عبدالله جوادی آملی با توضیح خطبه فدكیه حضرت زهرا و نیز وداع امیرالمؤمنین علی ـ علیهما السلام ـ با ایشان، به ایراد پاسخ پرداختند كه در ضمن آن بر مظلومیت آن حضرت اشك ریختند.

در بیانات ایشان آمده است:

نبوت ارثی نیست. «الله أعلم حیث یجعل رسالته»[1]. رسالت، نبوّت، امامت، اینها به عصمت برمی‏گردد، اینها ارثی نیست. این میراث كتاب ـ به معنای نبّوت ـ را ارث بردن نیست.

كتاب را پیامبر به امت ارث می‏دهد. مثل این‏كه فرمود: «إنّی تاركٌ فیكم الثّقلین». از ارث به "تركه" و "ماتَرَك" یاد می‏كنند. در تعبیرات دینی، به "تركه" یاد شده است. ما هم تعبیر عرفی‏مان این است كه: تَرَكه میّت چیست؟ حضرت (ص) هم فرمود: «میراث من قرآن و عترت است؛ "إنّی تاركٌ فیكم الثَقَلَین"، این تریكه، این إرث در بین شما هست». به این معنا ، همه چیز برای همه امّت، چه ظالم، چه صالح، چه طالح ارث است.

...در مسأله ارث [ارث گذاشتن انبیاء در آیاتی مثل "یرثنی و یرث من آل یعقوب" و "ورث سلیمان داود"] اقوال متعدّدی است. گفته‏اند:

منظور از میراث، نبوّت است.

منظور از میراث، علم و حكمت است

منظور از میراث، مال است.

این اقوال سه‏گانه در قالب كتاب‏های تفسیری ـ مخصوصاً در جامع قُرطبی ـ آمده.

بررسی اقوال سه‏گانه :

اول : منظور ، نبوّت نیست؛ برای این‏كه نبوّت امر ارثی نیست؛ بر اساس آیه‏ی «الله أعلمُ حیثُ یَجعَلُ رِسالَتَه» ارثی نیست. هیچكدام از انبیاء ، نبوّت را از نبی قبلی ارث نبردند. سلسله انبیاء ابراهیمی ـ علیهم ‏السلام ـ از وجود مبارك حضرت ابراهیم(ع) و انبیاء بعدی، این‏ها هر كدام بر اساس "اعطاء الهی" به نبوت رسیدند، نه این كه ارث برده باشند.

دوم : درباره علم و حكمت ـ كه [فرموده‏اند:] «العلماء ورثة الأنبیاء» ـ این سر جایش محفوظ است؛ كه اینها وارثان انبیاء هستند. برای این‏كه انبیاء معلم كتاب و حكمت‏اند و این‏ها هم علم و حكمت را از انبیاء به ارث می‏برند. این هم اختصاصی به هیچ پیغمبری ندارد.

سوم : می‏ماند مسأله مال. در جریان مسأله مال كه قول سوم است اختصاصی به ما شیعه‏ها ندارد، عده‏ای، هم از اهل سنت و هم از قدما و از اصحاب ـ مثل «ابن ‏عباس» و دیگران ـ این ارث را ارث مال دانسته‏اند. ما باید ببینیم كه این ارث، ارث مال است یا غیر مال:

روایتی را «مرحوم كلینی رضوان الله علیه» در كافی نقل می‏كند كه: انبیاء درهم و دینار را به ارث نمی‏گذارند، این‏ها علم را به ارث می‏گذارند. این روایت را كه مرحوم كلینی نقل كرد حق است. یعنی بنای انبیاء بر این نیست كه این‏ها مال جمع بكنند؛ مال را به دیگری منتقل بكنند؛ این‏ها نیست.

آنچه كه محور نزاع بین دو فرقه است آن ذیلی است كه جعل شده ؛ [یعنی] "ما تَرَكناه صدقة". این "ما تَرَكناه صدقة" را كه آن‏ها نقل كردند سند ندارد و جعلی است و در جوامع روایی معتبر نیامده و در كتاب شریف كافی هم نیست. آنها این را جعل كردند تا بگویند این "فدك" و امثال فدك صدقه است؛ وقتی صدقه عمومی شد به بیت‏المال می‏رسد؛ وقتی بیت‏المال شد به حاكم وقت منتقل می‏شود؛ و همین كار را هم كردند.

ما برای این‏كه ببینیم این روایت درست هست یا نه، اولاً در سند این روایت: متن این روایت به همین جمله ختم می‏شود كه مرحوم كافی در كلینی نقل كرده است كه «الانبیاء لا یوَرِّثون درهماً و لا دینارا». این ها علم را ارث می‏گذارند. آن «ما تَرَكناه صدقة» در جوامع روایی معتبر نیست. این یك.

و ثانیاً در حجیت روایت: چه معارض داشته باشد چه معارض نداشته باشد، اولاً و بالذّات باید بر كتاب خدا عرضه شود. این دو طایفه روایات است كه هر دو را مرحوم كلینی نقل كرد، بزرگان دیگر هم در جوامع روایی آورده‏اند:

...خدا غریق رحمت كند «علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه» را ؛ ایشان می‏فرمود: طبق همین روایت معلوم می‏شود كه چیزهایی را به نام پیغمبر جعل كرده‏اند. برای این‏كه این روایت «ستكثر عَلَیّ القالَة» [2] یا صادر شده و یا صادر نشده. اگر صادر شده و پیغمبر(ص) فرمود به نام من دروغ جعل می‏كنند معلوم می‏شود احادیث موضوع داریم. و اگر این روایت صادر نشده باشد همین دلیل بر جعل است، برای این‏كه همین را از پیغمبر(ص) نقل كردند. لذا ایشان فرمود: این روایت چه صادر شده باشد چه صادر نشده باشد مضمونش حق است. یعنی معلوم می‏شود كه به نام پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ احادیثی جعل می‏كنند.

پس هر روایتی چه معارض داشته باشد چه معارض نداشته باشد باید بر قرآن كریم عرضه شود. لذا اول ما باید خطوط كلی قرآن را ارزیابی كنیم، بعد روایت را بر قرآن عرضه كنیم.

...مهم‏تر از همه استدلال صدّیقه كبری ـ سلام ‏الله علیها ـ در حضور همه مهاجر و انصار با اطّلاع وجود مبارك امام زمانش یعنی علی بن ابی‏طالب ـ سلام الله علیه ـ است. حضرت باخبر بود كه وجود مبارك صدیقه كبری (س) چگونه دارند احتجاج می‏كنند. یكی از كسانی كه این خطبه را حفظ كرد و نقل كرد زینب كبری ـ سلام الله علیها ـ بود كه این خطبه را حفظ كرده بود و برای دیگران نقل كرد. یكی از روات این خطبه زینب كبری ـ سلام ‏الله ‏علیها ـ است.

الان شما ملاحظه بفرمایید این خطبه نورانی حضرت (س) از چند بخش تشكیل می‏شود و از چند جهت حضرت استدلال می‏كنند... بعد از حمد و ثنا و توحید الهی و وحی و نبوت و... به مسأله ارث می‏رسند كه خطاب به مهاجر و انصار ‏فرمود: «اَیُّهَا الْمُسْلِمُونَ! أَ اُغْلَبُ عَلى اِرثی؟ یا بن أبی‏قحافه! أفی كتاب الله ان ترث اباك و لا ارث أبی»؟ تو قرآن آمده كه تو ارث می‏بری ولی من از پدرم ارث نمی‏برم؟ «لقد جئت شیئاً فریا. أفعلى عمد تركتم كتاب الله و نبذتموه وراء ظهوركم؟ اذ یقول: "و ورث سلیمان داود"؟ و قال فیما اقتصّ من خبر یحیی بن زكریا اذ قال: «فهب لى من لدنك ولیا، یرثنی و یرث من آل یعقوب»؟ پس این آیاتی است مربوط به انبیاء كه ارث می‏برند.

و همچنین «و قال: "و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض فی كتاب الله"[6] و قال: "یوصیكم الله فی اولادكم للذكر مثل حظ الانثیین"[7] و قال: "ان ترك خیراً الوصیه للوالدین و الاقربین بالمعروف حقاً على المتقین"[8] و زعمتم أن لا حظوة لى و لا أرثُ من أبى؟! و لا رحم بیننا؟! أفخصّكم الله بآیة اخرج أبی منها»؟ یك آیه‏ی خاصی داریم یا دلیل مخصوصی داریم كه پدرم ارث نمی‏گذارد؟

بعد هم آن جمله جگر سوز را فرمود كه مسأله در و پیكر زدن با [مصیبت و دردناك بودنِ] این جمله اصلاً قابل قیاس نیست (تأثر و گریه استاد) ...

فرمود: شما هیچ دلیلی ندارید كه مرا از ارث، محروم كنید مگر اینكه بگویید معاذ الله ... نقل نكنم. [8[

خوب، بعد در جمله‏های بعدی خطبه را ادامه می‏دهند تا آنجا كه به مردم خطاب ‏كردند: «أَ اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأىً مِنّی وَ مَسْمَعٍ وَ مُنتَدىً وَ مَجمَع» همه‏تان حاضرید می‏بینید كه ارث مرا دارند "هضم" می‏كنند.

شما در خطبه 202 نهج‏البلاغه می‏بینید وجود مبارك حضرت امیر (ع) وقتی می‏خواستند حضرت زهرا(س) را دفن كنند رو كرد به قبر مطهر پیغمبر (ص) و عرض كرد: «السلام علیك یا رسول الله عنی و عن ابنتك النازلة فی جوارك و سریعة اللحاق بك، قلّ یا رسول الله عن صفیّتك صبری ...» تا به این جمله كه: «و ستنبّئك ابنتك بتظافر امتك علی هضمها...» این هضم همان است كه در خطبه حضرت زهرا آمده ؛ «أَ اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأى مِنّی » همه‏تان می‏بینید در روز روشن دارند ارث مرا می‏برند؟ اینجا هم حضرت فرمود: «ستنبّئك ابنتك بتظافر امتك علی هضمها ، فاحفها السؤال و استخبرها الحال...»

...بنابراین این تفسیر كه منظور از ارث، ارث مال است می‏شود محكَّم. عمومات و اطلاقات هم حاكم‏اند و دلیل خاص هم تأیید می‏كند و تفسیری كه از حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ شده است تبیین می‏كند.

پی‏نوشت‏ها :

1.سوره انعام ـ آیه 124 .

2.یا «ستكثر بعدی القالة علیّ» یعنی: « پیامبر اكرم ـ صلى الله علیه و سلم ـ فرمود: پس از من كسانی كه دروغ بر من می‌بندند فراوان خواهند شد».

3.سوره نساء ـ آیه 11 .

4.سوره نمل ـ آیه 16 .

5.سوره مریم ـ آیه‏های 5 و 6 .

6.سوره انفال ـ آیه 75.

7.سوره نساء ـ آیه 11 .

8.سوره بقره ـ آیه 180 .

9. آن جمله جگرسوز كه استاد نقل نكردند این است كه: «أم تقولون: إنّ اهل ملّتین لا یتوارثان؟! اولست انا و ابى من اهل ملة واحدة؟» یعنی «مگر اینكه بگویید من مسلمان و بر دین پدرم نیستم» معاذ الله.

نظرات (6)

نوشتن نظر
نام:
نظر:
كد:*
	من اين نظر را دوستانه جهت تماس ارسال ميكنم

Powered by IranSohrab -Mahmoud Ghoochani v.1.4.6